Διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος (MASLD) και διαβήτη
Γράφει η Dr. Φιλίτσα Σουγιουλτζόγλου
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και η λιπώδης διήθηση του ήπατος (MASLD – στεατωτική νόσος του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία) είναι δύο παθήσεις που πολύ συχνά εμφανίζονται μαζί. Ο λόγος είναι ότι έχουν κοινές αιτίες, όπως η ινσουλινοαντίσταση, η αυξημένη συσσώρευση λίπους στην κοιλιακή χώρα, οι διαταραχές των λιπιδίων και η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Έτσι, όταν ένας άνθρωπος έχει διαβήτη τύπου 2, είναι σημαντικό να ελέγχεται και για λιπώδη διήθηση του ήπατος, καθώς η μία κατάσταση επηρεάζει την άλλη.
Οι θεραπευτικοί στόχοι
Η αντιμετώπιση της MASLD δεν βασίζεται μόνο στα φάρμακα. Η αλλαγή του τρόπου ζωής αποτελεί τον σημαντικότερο θεραπευτικό πυλώνα και περιλαμβάνει τη σωστή διατροφή, την απώλεια βάρους όπου χρειάζεται, τη συστηματική άσκηση, τον περιορισμό του αλκοόλ και την καλή ρύθμιση όλων των παραγόντων κινδύνου, όπως το σάκχαρο, η αρτηριακή πίεση και η χοληστερόλη.
Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας , δεν υπάρχει μία «ιδανική» δίαιτα που να ταιριάζει σε όλους. Η διατροφή πρέπει να εξατομικεύεται, ώστε να είναι εφαρμόσιμη και να μπορεί να ακολουθηθεί μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, οι στόχοι είναι κοινοί: καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου, μείωση του λίπους στο ήπαρ, βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ και περιορισμός του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Η Μεσογειακή διατροφή: η καλύτερη επιλογή στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος
Μέχρι σήμερα, η Μεσογειακή διατροφή είναι το διατροφικό πρότυπο με τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα τόσο για τον διαβήτη όσο και για τη λιπώδη διήθηση του ήπατος. Δεν υπάρχει καλύτερη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος.
Η καθημερινή διατροφή στη λιπώδη διήθηση ήπατος θα πρέπει να βασίζεται σε μεγάλη ποικιλία λαχανικών, φρούτων, οσπρίων και προϊόντων ολικής άλεσης, τα οποία είναι πλούσια σε φυτικές ίνες. Οι φυτικές ίνες συμβάλλουν στην καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου, αυξάνουν το αίσθημα του κορεσμού και φαίνεται ότι βοηθούν στη μείωση του λίπους στο ήπαρ.
Ως κύρια πηγή λίπους στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος προτείνεται το ελαιόλαδο, ενώ ιδιαίτερα ωφέλιμη είναι και η τακτική κατανάλωση λιπαρών ψαριών, όπως οι σαρδέλες, ο γαύρος, το σκουμπρί και ο σολομός, τα οποία αποτελούν εξαιρετικές πηγές ω-3 λιπαρών οξέων. Οι πρωτεϊνικές ανάγκες μπορούν να καλύπτονται από ψάρια, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, όσπρια, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών και, με μέτρο, άπαχο κόκκινο κρέας.
Αντίθετα, στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος καλό είναι να περιορίζονται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, όπως τα μπισκότα, τα γλυκά, τα πατατάκια, τα αλλαντικά και τα έτοιμα γεύματα, καθώς συνήθως περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αλατιού και κορεσμένων λιπαρών. Παράλληλα, συνιστάται η μείωση των επεξεργασμένων υδατανθράκων, όπως το λευκό ψωμί, τα γλυκά και τα προϊόντα από λευκό αλεύρι, καθώς και των τρανς λιπαρών.
Εξίσου σημαντικός είναι και ο τρόπος κατανάλωσης των γευμάτων στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος. Η τακτική λήψη γευμάτων, η αποφυγή της υπερφαγίας και ο έλεγχος του μεγέθους των μερίδων βοηθούν τόσο στη ρύθμιση του σακχάρου όσο και στη σταδιακή απώλεια βάρους. Ακόμη και μια απώλεια 5–10% του σωματικού βάρους μπορεί να μειώσει σημαντικά το λίπος στο ήπαρ, ενώ μεγαλύτερη απώλεια μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε υποχώρηση της φλεγμονής και της ίνωσης σε ορισμένους ασθενείς.
Φρουκτόζη και ζαχαρούχα ροφήματα
Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος στη φρουκτόζη, κυρίως όταν αυτή προέρχεται από αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά, χυμούς με προσθήκη ζάχαρης και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα. Η φρουκτόζη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ και, όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να αυξήσει τη σύνθεση λίπους στο ήπαρ, να επιδεινώσει την ινσουλινοαντίσταση και να αυξήσει τα τριγλυκερίδια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγονται τα φρέσκα φρούτα. Αντίθετα, τα ολόκληρα φρούτα περιλαμβάνονται στη διατροφή για λιπώδη διήθηση ήπατος, καθώς περιέχουν φυτικές ίνες, βιταμίνες και αντιοξειδωτικά που επιβραδύνουν την απορρόφηση των φυσικών σακχάρων τους. Το πρόβλημα αφορά κυρίως τη μεγάλη κατανάλωση προστιθέμενης ζάχαρης και ζαχαρούχων ροφημάτων.
Τι ισχύει για τα γλυκαντικά;
Οι εγκεκριμένες γλυκαντικές ύλες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατο της ζάχαρης όταν αυτό βοηθά στη μείωση της συνολικής πρόσληψης θερμίδων και ζάχαρης. Ωστόσο, δεν αποτελούν από μόνες τους λύση, καθώς η συνολική ποιότητα της διατροφής παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας για τη βελτίωση της υγείας του ήπατος.
Αλκοόλ
Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τη θερμιδική πρόσληψη, μπορεί να δυσκολέψει τη ρύθμιση του σακχάρου και να επιδεινώσει τη βλάβη του ήπατος. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν τον περιορισμό του, ενώ σε ασθενείς με προχωρημένη ίνωση ή κίρρωση συνιστάται πλήρης και μόνιμη αποχή.
Καφές και συμπληρώματα διατροφής
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο καφές. Αρκετές μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση 2–4 φλιτζανιών καφέ ημερησίως, κατά προτίμηση χωρίς ζάχαρη ή με ελάχιστη, σχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο εξέλιξης της ηπατικής ίνωσης και γενικότερα με καλύτερη υγεία του ήπατος.
Αντίθετα, για τα περισσότερα διατροφικά συμπληρώματα δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι θεραπεύουν τη λιπώδη διήθηση του ήπατος. Ουσίες όπως το γαϊδουράγκαθο, η γλουταθειόνη και η μεθειονίνη χρησιμοποιούνται συχνά στην πράξη, όμως τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα και οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες δεν συστήνουν τη γενικευμένη χρήση τους.
Η βάση της θεραπείας παραμένει η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, με έμφαση στη Μεσογειακή διατροφή, τη συστηματική άσκηση και την επίτευξη ενός υγιούς σωματικού βάρους.